Oficjalna strona Gimnazjum nr 2 im. Józefa Mackiewicza we Wrocławiu

Józef Mackiewicz

Józef Mackiewicz - polski pisarz i publicysta urodzony 1 kwietnia 1902r. w Petersburgu, zmarł 31 stycznia 1985r. w Monachium.
Czesław Miłosz powiedział o nim: "Do Mackiewicza nikt się nie chciał przyznać i dlatego, że taki literacko zacofany i dlatego, że taki okropny reakcjonista, ale czytali aż im się uszy trzęsły. I moim zdaniem pobił swoich współzawodników piszących bardziej wyszukaną proza. Pobił artystycznie."
Józef Mackiewicz dzisiaj to pisarz szalenie niepoprawny politycznie, piszący z pasją, a czasem nawet dosadnie. Jego język jest ścisły jak język reportażu.

Przez długie lata Józef Mackiewicz był ostro atakowany z każdych pozycji - przez komunistów, znaczącą część emigracji jak i opozycję lewicową. Dzieła Mackiewicza były wydawane nieomal wyłącznie w Londynie, rzadko w kraju - dopiero w 1979 związane z Antonim Macierewiczem wydawnictwo podziemne "Głos" wydało w Polsce "Kontrę". Jednak renesans popularności twórczości Mackiewicza miał miejsce po 1984 roku w drugim obiegu i trwa do dzisiaj. Na emigracji w plebiscycie londyńskich "Wiadomości" na polskiego kandydata do literackiej nagrody Nobla zwyciężył właśnie "ptasznik z Wilna". Kandydaturę Mackiewicza do Nobla zgłosili rosyjscy emigracyjni pisarze. W 1981 nasz bohater otrzymał nagrodę paryskiej "Kultury" Jerzego Giedroycia za całokształt twórczości.
Pisarz urodził się w 1902 w rodzinie polskiej w Petersburgu. Później mieszkał w Wilnie. Walczył o Polskę jako ochotnik w kawalerii w czasie wojny polsko - bolszewickiej 1918-1921, w tym w Litewsko-Białoruskiej Dywizji Wojska Polskiego. Po wojnie ukończył kilka lat studiów przyrodniczych. W latach trzydziestych w Wilnie zaczął publikować pierwsze utwory literackie i książki, oraz współpracował z wileńskim dziennikiem "Słowo", którego redaktorem naczelnym był jego brat, Stanisław Cat Mackiewicz. Zbiór reportaży Mackiewicza "Bunt rojstów" w 1938 staje się ogólnopolskim bestsellerem. Pisarz ostro krytykuje politykę sanacji wobec mniejszości i opisuje lokalne afery korupcyjne. "Bunt rojstów" (rojst to trzęsawisko) to jednocześnie wspaniałe, efektowne opisy przyrody. Mackiewicz określił siebie jako patriotę pejzażu. Przyroda u tego pisarza jest istotna jak motyw przewodni w muzyce Wagnera. Za "Bunt rojstów" otrzymał prestiżową nagrodę lewicowych "Wiadomości Literackich".
Mackiewicz był zwolennikiem idei krajowej - określał siebie jako obywatela Wielkiego Księstwa Litewskiego gdzie mieli wspólnie żyć przedstawiciele wszystkich narodów niczym w I Rzeczypospolitej. Za poglądy jak i krytyczne reportaże pisarza przed wojną atakowała prawica za szarganie świętości narodowych. W 1940 w zajętym przez Litwę Wilnie pisarz wydawał "Gazetę Codzienną" propagując ideę krajową. Jednak w dobie konfrontacji nacjonalizmów poglądy Mackiewicza nie znalazły poparcia a władze Litwy zakazały wydawania pisma. W czasie rocznej okupacji sowieckiej pisarz ukrywa się pracując jako drwal i furman w lesie.

ŚWIADEK KATYNIA
Po nastaniu okupacji niemieckiej nie przyjął propozycji pracy w redakcji koncesjonowanego przez propagandę niemiecką wileńskiego dziennika "Goniec Codzienny". Opublikował jednak w tym piśmie niedługo po wkroczeniu Niemców artykuł, mówiący o zbrodni sowieckiej w Pilwiszkach. Publikacje były pretekstem do wydania w 1942 wyroku śmierci na Mackiewicza przez polskie władze podziemne. Wyrok został jednak zawieszony przez dowódcę okręgu wileńskiego AK, a po wojnie sąd koleżeński Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oczyścił Mackiewicza z zarzutu kolaboracji. W próbie zabicia pisarza brali udział agenci sowieccy w strukturach Armii Krajowej.
W roku 1943, za zgodą AK, Mackiewicz wyjechał do Katynia w delegacko Czerwonego Krzyża, i opublikował po powrocie wstrząsający reportaż w "Gońcu Codziennym". Był to początek jego publikacji wokół sprawy katyńskiej. Uciekając przed Armią Czerwoną i okupacją Polski, Mackiewicz wyjechał w 1944 do Warszawy, a następnie przez Czechosłowację do Włoch. Na zlecenie władz II Korpusu gen. Andersa opracował polską "białą księgą" o Katyniu oraz reportaż "Ponary-baza" o mordzie na Żydach wileńskich. Zdaniem Czesława Miłosza dopóki istnieć będzie literatura polska, dopóty te dwie relacje będą miały zapewnioną nieśmiertelną pozycję. W 1951 w Londynie Mackiewicz opublikował po angielsku "The Katyń Wood Murders" ("Zbrodnie lasu katyńskiego"). W 1952 zeznawał jako świadek i ekspert przed komisją Kongresu Stanów Zjednoczonych.
Następnie mieszkał w Londynie, gdzie współpracował z pismem "Lwów i Wilno" redagowanym przez Stanisława Cata-Mackiewicza. W latach 50- i 69-tych Mackiewicz napisał swoje najważniejsze powieści, kilka książek politycznych o komunizmie i mnóstwo artykułów i polemik w prasie emigracyjnej. Od 1954 do śmierci mieszkał w Monachium. 1958-1979 należał do jury przyznającego nagrodę "Wiadomości" z Londynu, najbardziej prestiżowej nagrody literackiej polskiej emigracji.
Mackiewicz jako publicysta stawiał kontrowersyjne tezy i wywoływał spory na emigracji. Krytykował Radio Wolna Europa za stawianie na rozmiękczanie niższych kadr PZPR. Dlatego rzadko był wydawany, ale jego książki miały ogromne powodzenie. Był współpracownikiem londyńskich "Wiadomości", paryskiej "Kultury" i wielu pism obcojęzycznych. Zwalczany przez wiele kręgów emigracji i pozbawiony stałych źródeł zarobkowania pisarz, wraz z żoną, pisarką Barbarą Toporską, żył w bardzo skromnych warunkach (do końca życia miał tylko polskie obywatelstwo). Paradoksalnie, gdy żył w nędzy, krytycy zachwycali się jego twórczością porównując do dzieł wielkich klasyków literatury rosyjskiej. Emigracyjni rosyjscy pisarze wysuwają kandydaturę Józefa Mackiewicza do literackiej nagrody Nobla. Jego książki przełożono na wiele języków. Jak dotąd nie ukazały się jednak dzieła zebrane z powodu sporu o prawa do jego spuścizny literackiej. Zmarł w 1985 w Monachium.

PISARZ DLA DOROSŁYCH
O popularności Mackiewicza zadecydowały powieści, a przede wszystkim "Lewa wolna" (1965). To bardzo realistyczny (oparty na własnych przeżyciach) obraz wojny polsko-bolszewickiej. Na przykładzie Karola Krotkowskiego i jego przyjaciół Mackiewicz opowiada dzieje ludzi wyrosłych w tej samej kulturze a podzielonych przez burzliwe wydarzenia. Główny wątek to losy oddziału polskich ułanów. Pokazane jest okrucieństwo wojny bez idealizowania także strony polskiej. Mamy w pełni zarysowane postacie z prezentacją ich motywacji, często są to ludzie wbrew własnej woli wciągniętej w konflikt po jednej ze stron. To także nawiązanie do losów rodziny autora, która podzieliła się między Polaków, Litwinów i bolszewików. Książka zawiera wspaniałe opisy scen batalistycznych jak i krajobrazów kresowych.
"Lewa wolna" stanowiła także polemikę z polityką wschodnią Józefa Piłsudskiego - Mackiewicz zarzuca przywódcom Polski dwukrotne wstrzymanie ofensywy i brak współpracy z wojskami "białej" Rosji. Powieść zawiera liczne cytaty z dokumentów a zwłaszcza wystąpienia przywódców. Właśnie warstwa polityczna powieści wzbudziła krytykę emigracji a zwłaszcza piłsudczyków. "Lewa wolna" to najważniejsza polska powieść o wojnie polsko-bolszewickiej. Na emigracji była porównywana z "Cichym Donem" Szołochowa a styl Mackiewicza z Lwem Tołstojem.
Najważniejsze kontrowersje wśród Polaków ale zarazem wniosek rosyjskich pisarzy emigracyjnych do literackiej nagrody Nobla spowodowała "Kontra" (1957). Mackiewicz opisuje losy kozackiej rodziny Kolcowów od udziału w walce z bolszewikami w 1917 aż do śmierci jednego z głównych bohaterów w obozie jenieckim w 1945 z rąk angielskich strażników. Żona atamana Kolcowa zostaje spalona żywcem przez komunistów a sam ataman ukrywa się na Kaukazie. Młodszy syn Mitia schwytany podczas ucieczki do Rumunii trafia do łagru. Rodzina spotyka się dopiero w 1941 w rodzinnym chutorze i dołączają do antykomunistycznych oddziałów rosyjskich (Rosjanie, Ukraińcy, Białorusini, ludy kaukaskie) walczących po stronie niemieckiej. Kozacy wycofują się wraz z frontem i w 1945 składają broń przed wojskami brytyjskimi. 45 tys. Kozaków z rodzinami zostaje wydanych Sowietom, oficerowie zostali zamordowani a pozostali trafili do obozów.
Zasługą Mackiewicza było, że o tragedii nad Drawą poinformował opinię publiczną jako jeden z pierwszych. "Kontra" jest destrukcją mitu bolszewickiej rewolucji jako symbolu postępu społecznego w XX wieku ale zarazem obalenie bezkrytycznej wiary w Zachód i europejską cywilizację. Przedmiotem krytyki była prezentacja losów ludzi walczącej w II wojnie światowej po innej stronie niż Polacy.
"Droga do nikąd" (1955) prezentuje los mieszkańców Wileńszczyzny pod okupacją Litwy i Sowietów. Powieść jest bardzo realistyczna, bliska tradycjom rosyjskiej i francuskiej prozy XIX-wiecznej. Składa się z szeregu nowel biograficznych opatrzonych rozważaniami autora na temat komunizmu. Głównym bohaterem jest dziennikarz, który odmawia pisania do prasy komunistycznej i pracuje jako drwal. Bohaterowie powieści starając przystosować się do nowej rzeczywistości stopniowo zmieniają zasady, przyjaciół. W powieści Mackiewicza sowiecki komunizm jest antycywilizacją niszczącą kulturę i ludzi znajdujących się w jego zasięgu. Powieść byłą przetłumaczona na angielski, niemiecki i francuski. "W tej powieści wykazuje zdumiewający dar operowania realiami z codziennego życia małych ludzi. Żaden z prozaików rezydujących w Polsce nie potrafi tak jak on tworzyć postaci kilkoma pociągnięciami pióra, i to bez psychologizmów, prawie bez opisu" tak recenzował książkę Czesław Miłosz.
Mackiewicz napisał jeszcze powieści "Nie trzeba głośno mówić" (1969), "Karierowicz" i "Sprawa pułkownika Miasojedowa" (1955). Jego bogata publicystyka w prasie emigracyjnej i II RP to w sumie 20 tomów dzieł. Do końca nie wierzył w ewolucję komunizmu, krytykował nie tylko "Solidarność" ale również prymasa Wyszyńskiego i papieża Jana Pawła II za jego zdaniem zbyt łagodną postawę wobec Sowietów. Adam Michnik narzekał na popularność "zoologicznego antykomunisty" która nie pasowała do epoki "okrągłego stołu".
W 2001 po raz pierwszy wręczono Nagrodę Literacką im.Józefa Mackiewicza czyli medal i 8 000 dolarów ufundowane przez osoby prywatne. Na medalu jest napis "Tylko prawda jest ciekawa" a wręczana jest w Święto Niepodległości 11 Listopada. W jury nagrody zasiadają m.in. pisarz Marek Nowakowski, filozof Ryszard Legutko, publicysta i pisarz Rafał Ziemkiewicz ("Newsweek", "Gazeta Polska"), pisarze Kazimierz Orłoś i Jacek Trznadel. Nagroda przyznawana jest autorom promującym wartości artystyczne bliskie Mackiewiczowi, czyli bezkompromisowe dążenie do prawdy bez względu na okoliczności.

By się dowiedzieć więcej o naszym Patronie polecamy jeszcze: http://www.tylkoprawda.akcja.pl/

Nadanie imienia

31 stycznia 2005 r., dokładnie w dwudziestą rocznicę śmierci pisarza, po długich przygotowaniach, Gimnazjum nr 2 we Wrocławiu przyjęło imię Józefa Mackiewicza.